Jelcz M083C Libero - niskowejściowy autobus miejski klasy midi o dwóch drzwiach otwieranych do środka w układzie 1-2-0, który po raz pierwszy został zaprezentowany w 2006 roku. Produkowany w latach 2007-2008 przez firmę Jelcz w Jelczu-Laskowicach. Przeznaczony jest do przewozów na liniach miejskich i trasach podmiejskich o niewielkim obciążeniu.

"Jelcz M083C Libero" nie jest całkowicie nowym autobusem miejskim jaki powstał w JZS. Jego korzenie sięgają 2000 r., kiedy podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich Autosan zaprezentował prototyp autobusu miejskiego "A613MN", zbudowanego w oparciu o podwozie Csepel 613 (stąd jego nazwa). Kolejny zmodernizowany, m.in. wydłużony, prototyp oparty o własne podwozie firmy Autosan pokazano podczas Wystawy Komunikacji Miejskiej w Łodzi w 2002 r., jako "Autosan A0808MN Koliber". W 2002 roku podjęto w ramach spółki Polskie Autobusy decyzję o specjalizacji, w ramach której autobusy miejskie przypadły firmie Jelcz.

W tym czasie zmalała sprzedaż autobusów Jelcz i firma znalazła się w trudnej sytuacji. Termin rozpoczęcia produkcji modelu wciąż przenoszono. Dopiero poprawa sytuacji w segmencie autobusów miejskich w latach 2004-2006 umożliwiła dalsze prace w Jelczu. W dalszych pracach wykorzystano uniwersalne podwozie modelu Autosan A0808T Gemini. Nadwozie było stylizowane przez pracowników Wydziału Architektury Wnętrz i Wzornictwa Przemysłowego wrocławskiej Akademii Sztuk Pięknych.

Przednia oś portalowa firmy LAF została zawieszona na dwóch miechach pneumatycznych, dwóch amortyzatorach uzupełnionych stabilizatorem przechyłu. Tylny most napędowy firmy Meritor został zawieszony na czterech miechach pneumatycznych, czterech amortyzatorach wraz ze stabilizatorem przechyłu.

Konstrukcję podwozia modelu „Libero” stanowi rama podłużnicowo - kratownicowa, połączona integralnie z nadwoziem. Konstrukcja nadwozia powstaje z nierdzewnych rur stalowych, łączonych ze sobą poprzez spawanie. Poszycie zewnętrzne stanowią blachy nierdzewne oraz tworzywa sztuczne w ścianie przedniej i tylnej, klejone do szkieletu. Klapy boczne oraz tylną wykonano z aluminium. W „Libero” istnieje możliwość zastosowania m.in. klimatyzacji i monitoringu przedziału pasażerskiego.

Oficjalna premiera gotowego autobusu Jelcz M083 Libero nastąpiła 4 października podczas wystawy Transexpo 2006 w Kielcach. Jesienią 2007 roku „Libero” był wystawiany na targach motoryzacyjnych w Wielkiej Brytanii.

Na początku 2008 roku do firmy Mobilis dostarczono 33 sztuki tego modelu z przeznaczeniem dla linii na peryferiach Warszawy. Na przełomie września i października zostały dostarczone 3 Jelcze Libero zakupione przez MKS Skarżysko-Kamienna. Szacowany przez producenta popyt na „Libero” to około 50 sztuk rocznie. Uruchomienie produkcji tego modelu nie oznaczało zakończenia produkcji Jelcza M081MB „Vero”, który miał pozostać tańszą alternatywą.

W październiku 2008 roku wraz z bankructwem zakładów Jelcz produkcję tego modelu przejął Autosan, gdyż właścicielem praw do tej konstrukcji jest spółka Polskie Autobusy. Pojazd ten obecnie nosi nazwę Autosan A0808MN Sancity (oznaczenie fabryczne A0808MN.04.01) i został przedstawiony na kieleckich targach Transexpo 2008. Pierwszy egzemplarz tego modelu pod marką "Autosan" trafił do szwedzkiego odbiorcy. Produkcja seryjna modelu Autosan A0808MN Sancity rozpoczęta została pod koniec 2008 roku.

UĹĽytkownicy modelu
Państwo Miasto Operator Rok dostawy Liczba

Polska CiechanĂłw ZKM 2008 2
Jelcz-Laskowice ZS Jelcz 2008 2
KrakĂłw MPK 2008 5
Leszno MZK 2008 1
SkarĹĽysko-Kamienna MKS 2008 3
Warszawa Mobilis 2008 33
Suma 46


Na początku lat dwutysięcznych Autosan postanowił wkroczyć w segment autobusów miejskich, opracowując dwa modele - niskopodłogowy, 12-metrowy A844MN oraz midibus A613MN. Drugi z modeli został skonstruowany na podwoziu Csepel 613.04. Była to konstrukcja dwudrzwiowa, w układzie 1-2-0, z niską podłogą do tylnej krawędzi drugich drzwi - do tylnej części prowadziły dwa stopnie poprzeczne. W 2002 roku zbudowano kolejne dwa autobusy, tym razem jednak na podwoziu własnej konstrukcji, oznaczając model A0808MN. W tym czasie pojawiła się jednak idea rozdzielenia produkcji autobusów miejskich i międzymiastowych między dwie fabryki spółki Polskie Autobusy. Autosan miał skoncentrować się na autokarach, zaś Jelcz na konstrukcjach przeznaczonych do transportu miejskiego. W 2006 roku do ZS Jelcz przeniesiono produkcję A0808MN, oznaczając model M083. Nadwozie wydłużono o 50 cm. W autobusie zmodyfikowano również stylistykę nadwozia, pozbawiono go listew bocznych i zmodyfikowano wnętrze. W opracowaniu zmienionej stylizacji nadwozia brali udział artyści z wrocławskiej Akademii Sztuk Pięknych. Autobus zaprezentowano w 2007 roku na Transexpo w Kielcach.

W ogłoszonym w lipcu 2007 roku przetargu ZTM na obsługę linii autobusami niskiej pojemności wygrał Mobilis, oferujący najniższą stawkę - 3,82 zł za autobusy 9-metrowe. Więcej informacji na temat przebiegu przetargu znalazło się w opisie kupionych równocześnie Autosanów H7-20. W sierpniu 2007 Jelcz M083 był testowany w PKS Grodzisk Mazowiecki i Mobilisie, zaś decyzja o zakupie jelczy zapadła w Mobilisie w listopadzie 2007. Autobusy te planowano skierować do obsługi linii dowozowych ze słabo obsługiwanych do tej pory osiedli, a także linii o niskiej frekwencji.

Jelcz M083C Libero to midibus o konstrukcji niskowejściowej. Silnik znajduje się w tylnej części pojazdu, za drugą osią, pod podłogą. Jest to jednostka produkcji Cummins, osiągająca normę czystości spalin Euro IV z wykorzystaniem systemu SCR i płynu AdBlue. Szkielet kratownicy wykonano ze spawanych profili stalowych ze stali nierdzewnej. Przednią oś dostarczyła firma LAF, most napędowy - Meritor. Zastosowano automatyczną skrzynię biegów Allison T280R. Do wykonania poszyć bocznych wykorzystano stal nierdzewną, zaś ściany przednia i tylna są wykonane z tworzyw sztucznych. We wnętrzu znalazło się 16 foteli pasażerskich, autobus maksymalnie zabiera 60 pasażerów. Co nietypowe, w autobusie nie ma miejsc siedzących na przedniej stronie nadkoli nad pierwszą osią. Pojazd wyposażono w klimatyzację przestrzeni pasażerskiej, elektroniczne wyświetlacze i głosowe zapowiadanie przystanków. W porównaniu do Autosana H7-20, Jelcz M083 jest autobusem lepiej dostosowanym do warunków ruchu miejskiego, dzięki większemu udziałowi niskiej podłogi oraz lepszemu przeszkleniu nadwozia.

Dostawy Jelczy rozpoczęły się w marcu 2008 i od 1 kwietnia objęły one pierwsze 10 brygad na liniach 163, 201 i 204. Pierwsza partia 12 autobusów otrzymała numery w zakresie A160-A171. Następne objęcia brygad nastąpiły w czerwcu i w lipcu. Co ciekawe, dostaw autobusów nie zakłóciła znacząco upadłość zakładów w Jelczu w grudniu 2007 i wejście do zakładu syndyka. Największą wadą autobusu jest jak dotąd złe skonfigurowanie układu napędowego, przez co całe nadwozie wibruje w trakcie postoju.

W październiku 2008 roku spłonął Jelcz M083 z numerem #A164. Polskie Autobusy przysłały wówczas autobus zastępczy tego samego typu, będący testerem z 2007 roku.

Dane techniczne
Producent: Zakłady Samochodowe Jelcz S.A., Jelcz-Laskowice, Polska
Typy nadwozia: Niskowejściowy autobus miejski klasy MIDI
Okres eksploatacji: od 2008
Liczba zakupionych: 33 szt.
Zajezdnia: Mobilis
Długość: 8550 mm
Szerokość: 2420 mm
Wysokość: 2630 mm
Rozstaw osi: 4000 mm
Masa własna: 8200 kg
Masa całkowita: 11000 kg
Ilość miejsc: 60
Miejsc siedzÄ…cych: 16
Ilość drzwi: 2
Układ drzwi: 1-2-0
Wysokość podłogi w I drzwiach: 320 mm
Wysokość podłogi w II drzwiach: 340 mm
Silnik: Cummins ISBe4 160B
Pojemność skokowa: 4,5 dm3
Moc maksymalna: 160 KM przy 2500 obr./min.
Skrzynia biegĂłw: Allison T280R
ABS
ASR